اظهار كند ، نه اين كه اظهار كند ولى دلش آن را دوست بدارد ، چرا كه اين عمل عين نفاق است زيرا او مىخواهد از خود اخلاص و صداقت نشان دهد در حالى كه ندارد . همچنين دربارهء نكوهشگر كه ضدّ ستايشگر است احوال انسانها متفاوت است . نخستين درجات آن اظهار كردن خشم و آخرينش اظهار كردن شادى است . شادى و اظهار آن فقط در كسى ديده مىشود كه در دل بر نفس خود كينه دارد چون نفس وى سركشى كرده و عيبهاى زيادى داشته و وعده‌هاى دروغى داده و نيرنگهاى كثيفى به كار برده است . و صاحب نفس همانند دشمن نسبت به نفس كينه دارد و آدمى از كسى كه دشمنش را نكوهش كند شاد مىشود و اين شخصى است كه نفس او دشمن اوست و هرگاه نكوهش آن را بشنود شاد مىشود و نكوهشگر را بر آن نكوهش سپاس مىگويد . اين شخص زيرك و باهوش است ، چون بر عيبهاى نفس آگاه شده و اين كارهايش نوعى انتقامجويى از نفس خويش است و براى او غنيمت به شمار مىآيد ، هرگاه با نكوهش در چشم مردم پست‌تر شود تا به فتنهء مردم گرفتار نشود و هرگاه حسناتى برايش فراهم آيد كه در آن كوششى نكرده بسا كه موجب جبران عيبهايش شود كه از دور ساختن آنها عاجز است و اگر مريد در تمام طول عمر در مورد همين يك خصلت كه نكوهشگر و ستايشگر در نزد او برابر باشد و با نفس خود مبارزه كند كارى وقت‌گير است كه مجال كار ديگر را نخواهد داشت ؛ و ميان او و سعادت راه‌هاى دشوارى ( گردنه‌هايى ) است كه اين مبارزه يكى از آنهاست و فقط مبارزه‌اى سخت و مستمر در طول عمر براى پيمودن آنها مفيد خواهد بود . جاه طلبى به وسيلهء عبادات كه همان رياكارى است ( 1 ) در اين بخش مطالب زير بيان شده است : نكوهش ريا و معناى حقيقى آن و رياكارى و درجات ريا ، رياى خفى ، و اعمالى كه